In slaap gesust met kwakkelend kabinet

De gasprijzen op de Dutch-TTF spot-termijnmarkt hadden vanochtend een uptick naar ruim 30 euro per megawatt, te leveren in maart 2026. Dat is even 10% hoger dan gisteren. De gasprijs daalde de afgelopen maanden in een rustig tempo, maar dan opeens dit!

Het doet me denken aan de aanmatigende uitspraken van de president van de Verenigde Staten over eventuele annexatie van Groenland. Stel dat hij zijn krijgsmacht op Groenland afstuurt. De Denen pruttelen wat, schieten voor de zekerheid wat raketten af, en vertrekken, terug naar Jutland. Onze eigen regering zegt een paar verontwaardigde woorden maar doet verder niets. Groenlanders? We kijken weg.

Wat dan? Moet Europa het Amerikaanse gas gaan boycotten? Reken maar dat, als gas als wapen kan worden ingezet, de gasprijzen omhoog zullen schieten. Zijn wij daarop voorbereid? Zijn er maatregelen getroffen om gasverbruik sterk te reduceren, dan wel te vervangen door alternatieve energiebronnen? We hebben een minister voor Klimaat en Groene Groei die vooral bekend is om het afremmen van hernieuwbare energie (‘doel halen we niet, maar blijft staan’). Een papieren neus. Van enige visie geen sprake. En dat al twee jaar lang. Burgers hebben hogere energierekeningen geaccepteerd en stoken lustig de winter door. Who cares?

Dutch TTF gasprijzen

Een winters PVT-effect

Er viel in de nacht veel sneeuw en daarna begon het zonnetje lekker te schijnen. Maar…. er bleef maar ijs liggen op zes van de acht zonnepanelen. Ik kon hierdoor een plaatje schieten dat perfect weergeeft hoe PVT zich gedraagt in de winter. Het leuke is dat het vergelijkingsmateriaal voor het oprapen ligt: de zonnepanelen bij beide buren. En ik heb eigen vergelijkingsmateriaal: de twee PV panelen aan de linkerkant van mijn systeem. Daar liggen geen PVT warmtewisselaars onder, onder de overige zes panelen wel.

Wat is er natuurkundig aan de hand: mijn warmtepomp stuurt ijskoude warmtewisselaar-vloeistof in de warmtewisselaars. Op hun beurt koelen de warmtewisselaars de panelen die erop liggen (of omgekeerd: de panelen staan warmte af aan de warmtewisselaars). Die PV panelen blijven dus ijskoud, en wel onder het vriespunt. Het lijkt het vriesvakje wel van een ouderwetse koelkast.

Het is natuurlijk wel zo dat met ijs beklede zonnepanelen geen of nauwelijks stroom opwekken. Ik moest het onder deze omstandigheden doen met een kwart van de stroomopbrengst, vergeleken met buurman. Een klein naadeel voor PVT. Voor de warmteafgifte maakt het verder verrassend weinig uit.

Sneeuw en PVT panelen

Het is aardig om te zien hoe mijn PVT panelen zich gedragen met sneeuw. Vanochtend schoot ik dit plaatje. Het heeft vannacht en vanochtend gesneeuwd, en nu klaart het op. Buurman’s zonnepanelen (gele pijltjes) zijn al zo goed als sneeuwvrij. Op mijn dak ligt sneeuw nog muurvast op de 6 zonnepanelen waaronder zich PVT warmtewisselaars bevinden (rode pijltjes). De sneeuw op de twee zonnepanelen op ‘mijn’ dak waaronder geen warmtewisselaars zitten, begint te smelten.

Even op de display van de warmtepomp gekeken: warmtewisselaar-vloeistof wordt door de warmtepomp met een temperatuur van -10 ^oC naar de warmtewisselaars gestuur den komt met -7 ^oC terug. Uit dat verschil haalt de warmtepomp de warmte voor mijn woning. Hij verbruikt op dit moment 2 kW, dus er wordt écht hard gewerkt, daar boven. Gekoelde zonnepanelen, de schoonheid van een PVT systeem.

Moeder Der Grafieken

De essentie van heel het jaar 2025 loggen in één plaatje samengevat: de maandopbrengsten van al mijn zonnepanelen (oranje) uitgezet tegen de behoefte van mijn warmtepomp (blauw). Voor de liefhebbers: de schaal is voor beide grafieken dezelfde: kilowattturen op de y as en maandnummers op de x-as.

In de late lente, zomer en vroege herfst leveren de PV panelen meer op dan wat de warmtepomp verbruikt. In het overige deel van het jaar ligt de situatie andersom. Een bekend gegeven, de z.g. “grafiek van Martien Visser”

De punten waar beide krommen elkaar kruisen is belangrijk. Deze punten vallen in maart en oktober. Dit betekent dat ik in de maanden november-december-januari-februari vieze stroom van de energieleverancier moet kopen om mijn warmtepomp draaiende te houden. Dat kan beter, en wel om twee redenen. Allereerst omdat de PV installatie lekker veel stroom produceert, en in de tweede plaats omdat in 2027 de saldering gaat vervallen terwijl voor teruggeleverde stroom bijna niets netto wordt vergoed. Ik moet dus meer gaan verbruiken. Prachtig, dat gaan we doen met een dikke thuisbatterij. Daarmee hoop ik de kruispunten in de grafiek te gaan opschuiven in de voor mij gunstige richting. Vandaar dat ik dit plaatje de “Moeder Der Grafieken” noem!

Oudejaarsdagplezier

Het is Oudejaarsdag, de zon schijnt, er wordt op dit moment zonnestroom opgewekt die linea recta mijn warmtepomp in gaat. Op de drie-fasen slimme meter zie ik het volgende: L1 verbruik: 0W; L2 verbruik 0W, L3 verbruik 159W, L1 teruglevering  584W, L2 teruglevering 949W, L3 teruglevering 0W. Even optellen en aftrekken: netto  1.374W teruglevering. En dat terwijl de warmtepomp staat te pruttelen op 850W verbruik (op L3). Dat is een enorme prestatie, en dat op Oudejaarsdag. Oliebollen! Accu bestellen, en wel een flinke!

Warmtepomp bij stevige vorst

Frisjes vanochtend: -4 en een stevige oostenwind. Perfecte omstandigheden om te zien hoe de warmtepomp presteert. Er moet duidelijk hard gewerkt worden, want de temperatuur in de woonkamer is 17,5 graden terwijl we 20 in de programmatuur hebben. Tekort dus. De pomp zelf staat keurig te snorren, dat is geen probleem. Wat wel een probleem is, is dat het afgiftesysteem kennelijk het warmteverlies niet kan bijhouden. Dat heb je in vooroorlogse woningen, die zijn nooit gebouwd op warmtepompen. Eigenlijk moet je zo’n woning totaal strippen en dan top-isoleren om hem perfect te krijgen. Deze eigenaar heeft in de loop van de jaren behoorlijk aandacht besteed aan schilisolatie. Er is vloerverwarming aangebracht en er zijn provisorische radiatorventilators gemonteerd. maar totaal strippen en dan bouwen, dat gaat nogal ver.

Ik constateer wat de installateur al vreesde: een te beperkt afgiftesysteem. We hadden uit kostenoverweging een elektrische booster in de warmtepomp weggelaten. Het ding was al duur genoeg!  Eventuele tekorten zouden we opvangen met een elektrisch kacheltje, COP=1!

De zon scheen opperbest op deze decemberdag. Ondanks het verbruik van de warmtepomp en de wekelijkse Legionellarun werd er teruggeleverd!

Goed, op de vliering lag al jaren een ventilatorkacheltje te verstoffen. Die kwam handig van pas. Opengemaakt, 40 jaar stof en troep eruit gepeuterd, de stofzuiger erop en weer gemonteerd. Draaien maar!

Na een uurtje was de temperatuur weer als gepland. 1 kilowattuur verbruikt met een COP van 1.

ACM staat aan de kant en kijkt toe

Op 17 december bracht de Autoriteit Consument & Markt (ACM) een rapport uit, ‘Terugleverkosten onder de loep’ waarin men een analyse maakt van kosten gemaakt door energieleveranciers veroorzaakt door terugleverende klanten (Zaaknr. ACM/24/192637 / Documentnr. ACM/UIT/656339). Zestien pagina’s leesvoer die je aandachtig moet lezen voor je begrijpt wat de ACM precies voelt en bedoelt. Lees het zelf en je merkt hoezeer de ACM probeert een neutrale, markt-gefocusseerde autoriteit te zijn. Men analyseert kosten en risico-opslagen gemaakt door energieleveranciers doordat die in de zomer overbodige, dus waardeloze zonnestroom van consumenten moeten innemen. Daarvoor mogen energieleveranciers terugleverkosten rekenen, want ze moeten toch ergens van bestaan. Conclusie: Jammer voor de consument met zonnepanelen, de markt moet zijn werk doen, energieleveranciers gaan hun boekje niet te buiten, in sommige gevallen kan de consument dan maar zijn omvormer uit zetten, of anders een dynamisch contract nemen, met alle risico’s van dien. Jammer voor de energietransitie als consumenten geen zonnepanelen meer kopen omdat ze denken dat dat toch geen zin heeft (lees: geen voordeel).

De politiek is aan zet want anders gaat het helemaal fout met de energietransitie. De ACM staat aan de kant en kijkt toe.

Autoriteit Consument & Markt (ACM): ‘Terugleverkosten onder de loep‘

Elf boven vier

In de afgelopen decemberdagen heeft mijn PVT-warmtepomop op dagbasis 11 dagen mijn woning verwarmd met een dag-COP boven  4,0. Vandaag kende een record namelijk COP = 4,455. Van de niet-4,0 dagen waren drie donderdagen, en dat zijn dagen waarop de Legionella-run draait. Het warme tapwater wordt dan tot 60 graden verwarmd, en dat gaat ten koste van de COP. Precies zoals dat door de installateur was voorspeld. De hele operatie: huis verwarmen plus heet water genereren, consumeerde 272 kWh. Daar tegenover stond weer ca. 40 kWh opgewekt door de zonnepanelen die zonder meer in de slokop van de warmtepomp werden gestort. Er werd zelfs een luttel aantal kWh’s teruggeleverd. Netto, zeg, 230 kWh over een periode van 19 dagen. Nu was de eerste helft van december bovenmodaal warm (een hittegolfje!), dus het is maar afwachten wat de winter verderop voor ons in petto heeft. In ieder geval is de herfst comfortabel gepasseerd.

Slechts driekwart opgesoupeerd

Op de zondag houd ik “de getalletjes” bij, dwz. ik kijk op diverse metertjes, logs en interfaces en bereken in mijn spreadsheet software wat mijn dierbare zonnepaneeltje hebben opgebracht, hoeveel er is teruggeleverd en hoeveel de warmtepomp heeft opgeslokt.

Op het plaatje wordt gesuggereerd dat alle van de zonnepanelen afkomstige stroom regelrecht het keelgat in gaat van het warmtepompmonster, maar in werkelijkheid is afgelopen week nog altijd een kwart van de zonnestroom teruggeleverd aan het net. Gisteren bijvoorbeeld was een prachtige zonnige dag. Het zonnetje schijnt op zo’n dag recht op de gevel, de warmtepomp gaat in standby terwijl de kilowattuurtjes zonnestroom blijven maar komen – die gaan prettig terug het net in.

Dat terugleveren is aardig want het geeft een idee hoe verschrikkelijk efficiēnt de warmtepomp is, maar anderzijds is dat kwalijk in 2027 als salderen niet meer de regel is. Elk zuurverdiende kilowattuurtje van de zonnepanelen moet dan de warmtepomp in. Onverbiddellijk. Een thuisbatterij is hierom komend jaar te overwegen.

Warmtewet

De Wet Collectieve warmte, in het kort de Warmtewet, is door de Eerste Kamer aangenomen. Dat is mooi want dat geeft zekerheid, Alhoewel? In ieder geval worden de variabele kosten, d.w.z. de prijs van geleverde warmte, ontkoppeld van de consumentenprijs van aardgas, de zogenaamde “niet meer dan” rekenformule. Hierdoor werden in het verleden consumenten ingeklemd in warmtenetten met gruwelijke tariefsverhogingen geconfronteerd , ook al was hun warmtenet zo groen en gasloos als het maar zijn kon. Dankzij deze rekenformule groeide en groeide bij grote bevolkingsgroepen de afkeer van collectieve warmtenetten.

Moeten we blij zijn met de nieuwe warmtewet? In collectieve warmtenetten zitten vaste en variabele kosten. Over de variabele kosten hebben we het al even gehad. Vaste kosten zijn die van de hardware: buizen, afsluiters, pompstations, bewaking & beveiliging, monitoring, software, naverwarmers, managers, controlerende overheden, bestuurders. De collectieve warmtenetten worden een soort waterschappen. Dit soort gremia is bekend vanwege constante, forse jaarlijkse prijsverhogingen. Geen best vooruitzicht dus. En dan de prijs van warmte zelf: wie bepaalt die en waar wordt die prijs tegen afgezet? Het zou best kunnen zijn dat straks de vaste kosten ver boven de variabele kosten gaan uitstijgen. Die bestuurders willen ook wel eens een bonus!

Vereniging Eigen Huis : Prijs warmte wordt definitief losgekoppeld van gas