Ruimte in de meterkast
Na jaren dat er steeds weer iets bij kwam in de meterkast, kon er al twee jaar van niet meer gebruiken een lastige sta-in-de weg verdwijnen: de gasmeter. In februari 2025 diende ik de aanvraag in, nu is hij eindelijk weg.
Ondanks dat ik blij ben dat deze klant is vertrokken, geeft het een beetje het gevoel dat een kapitein op een jacht moet hebben die zojuist zijn reddingssloep de vrijheid heeft gegeven. Ons huishouden is nu helemaal afhankelijk van elektriciteit uit zonnepaneeltjes en het net. De aardgas backup is foetsie. Maar ja, iets verbranden om er energie uit te krijgen: zo ongelooflijk prehistorisch!
eigenlijk krijgt wipkip-Nederland wat het verdient
Twee weken geleden nog voelde ik mezelf nogal dom en zinloos bezig. Ik twijfelde. Wat voor reden heeft een mens anno 2026 in ons land om te verduurzamen? Wat heb je aan al dat gedoe: woning isoleren, van het gas af gaan, zonnepanelen, warmtepompen, als het onze regering goeddunkt om luidkeels aan kernenergie te denken terwijl de salderingsregeling voor zelfopgewekte zonnestroom voor de bus wordt gegooid. Waarom een fortuin investeren om daarna in de zomer zonnestroom op te wekken en pardoes cadeau doen aan gulzige energieleveranciers. In de winter smakken peperdure stroom moeten afnemen als de zonnepanelen het laten afweten. Er komt toch een 70-graden warmtenet met een leuk afleversetje bij de voordeur? Kortom, ik voelde mij in de steek gelaten, blut, dom en opgejut door klimaatdrammers. Laten we zeggen: een depressie nabij!
Tot de heren Trump en Netanyahu besloten om zonder oorlogsverklaring bommen te gaan gooien op Iran. Het Iraanse regime pikt dat niet, slikt verliezen en blokkeert de Straat van Hormuz. Paniek slaat toe in de fossiele-energie wereld. Gasprijzen gieren omhoog. Er is een politieke partij die weer gas in Groningen wil gaan winnen. Men roept luidkeels om kleine, o zo handige modulaire kernreactortjes (SMR’s) in jouw achtertuin. Automobilisten tanken intussen weer in porties van 25 euro want het doet zo pijn aan de pomp.
Nederland is zo nu en dan een soort konijn dat, gevangen door het licht van een schijnwerper, gaat zitten kontje likken in plaats van iets zinvols te doen zoals de vlucht vooruit. Dat gebeurde in 1956 tijdens de Suezcrisis, in 1973 tijdens de Oliecrisis en daarna tijdens talloze Golfoorlogen- en tankercrises. Kontje likken betekende slappe maatregelen nemen die later even vlot weer werden teruggedraaid. Om budgettaire redenen, jawel. Gedraal en geschuifel. ja knikken tegen de machtige fossiele energie-industrie inclusief de eigen Gasunie. Vooruitschuiven, vertragen. Eerst moest het Groningse aardgasveld helemaal leeg getrokken, Groningers of geen Groningers. Daarna krijgen we immers kernenergie “…too cheap to meter..”. Ook nu zien we het afwachtende gedrag, zelfs van de kersverse regering. Oude reflexen.
Dus schrikt iedereen zich voor de zoveelste keer rot, gaan stemmen op om energierekeningen te compenseren en de belasting op benzine te verlagen. Het prijsplafond is weer genoemd. Wat we hadden moeten doen (50 jaar de tijd gehad!) en wat we moeten doen is woningen isoleren, woningen isoleren en nog eens woningen isoleren. Een nationaal isolatieprogramma voor alle bestaande bouw vóór 1990. Na 1990 werden schoorvoetend, zuchtend en vol tegenzin de bouwnormen langzaam maar zeker aangepast. Flutgedrag.
En daar zit ik nu, vrijdag de 13e nota bene, in een goed geïsoleerde, gasloze woning, met zonnepaneeltjes die gisteren toen de zon lekker scheen het complete verbruik van de warmtepomp compenseerden. Armpjes over elkaar, kopje thee met een koekje. Ziezo, en wie is er nu dom en onderneemt zinloze actie?
Morgen is in Leiden de eerste van twee Leidse Duurzame Huizendagen.
Een verplicht nummer?
Na registratie kreeg ik in handen het rapport voor de gebouwde omgeving “Op weg naar CO2 neutraal”, waarvan Diederik Samsom (voorzitter Klimaattop Gebouwde Omgeving 2025) beweert “Een verplicht nummer!”. Nou, dat laatste zal wel. De grafisch opmaker had zich creatief buitengewoon ingespannen, want ik duizelde van de kakafonisch juichende startpagina’s die allerlei getallen lukraak op je loslaten. Mens, wat een ambities, doelstellingen en meer poeha. Het zal wel. Het optimisme spuit eraf. Typisch des Samsoms!
Maar wat mij aan dit feest van het CO2 neutraal worden treft is het volgende: in 2025 zijn 1,49 miljoen woningen gasvrij, ofwel 18% van alle woningen. In 2023 waren dat nog 821.000 (10,1%). Hoe gemasseerd deze aantallen zijn (bijvoorbeeld eind 2023 tegen begin 2025, of begin 2023 tegen eind 2025?). Als we nieuwbouw eens van deze getallen aftrekken (per definitie gasloos) zodat we werkelijk woningen zien die zijn overgegaan van gas naar gasloos, dan zou het interessanter zijn.
Helaas zie ik tussen de meetinstrumenten en werklandschappen geen harde getallen over woningen in de bestaande woningvoorraad die het gas de deur uit hebben gezet en zijn overgegaan op elektriciteit voor verwarmingsdoeleinden (warmtepompen e.d.). Jammer. Aan het eind van 80 bladzijden ronkende ambities en getallenprojecties staat bescheiden de sobere uitspraak van Wester Regelink: “Als we er niet in slagen om de totale CO2 uitstoot sterk te reduceren is ook het budget om binnen de 1,7 graden Celsius binnen een aantal jaren verbruikt.”. In de haast is hier het werkwoord “te blijven” vergeten.
rapport voor de gebouwde omgeving “Op weg naar CO2 neutraal“
Warmtepomp inruilen voor petroleumkacheltje?
De twijfel wordt groter en groter of ik wel of niet een warmtepomp moet aanschaffen. Oorzaak is dat warmtepompen voor particulieren pas economisch zijn als aan de volgende voorwaarden is voldaan: 1. gas moet duur zijn, 2. elektriciteit moet goedkoop zijn, 3. men moet bij voorkeur [veel] zonnepanelen op het dak hebben, 4. er moet gesaldeerd kunnen worden, 5. energieleveranciers moeten geen malle fratsen uithalen zoals terugleverheffing op zonnestroom van particulieren, 6. elektriciteit moet 100% van de tijd beschikbaar zijn.
Welnu, om te beginnen is investeren in een warmtepomp al heel wat. Compleet van het gas af gaan is nogal radicaal en vereist nog meer investeringen. Je meterkast moet bijvoorbeeld overhoop. Waarvoor doe je dat allemaal? CO2 reductie? Dat is nogal mager. CO2 zie je niet en ruik je niet, en je krijgt er niks voor. Het pluimpje uit het rookgasafvoerpijpje van de cv dat je ziet is waterdamp. En bosbranden in Canada en overstromingen in Pakistan zijn ver weg.
De zojuist geschetste voorwaarden zijn op dit moment aan stevige erosie onderhevig. Gas is momenteel niet duur genoeg om competitief te zijn. Op elektriciteit zit veel te veel belasting. Zonnepanelen heb ik al genoeg. Salderen staat op de helling. Energieleveranciers romen nog eens extra af. En nu komt minister Jetten nota bene met de mededeling dat hij in de toekomst “wasmachines en warmtepompen” bij mensen thuis wil kunnen uitzetten. Dat wegens netcongestie. Afgezien van grove privacyschending door de minister ligt mijn warmtepomp-exploitatiemodel hierdoor aan diggelen: geen draaiende warmtepomp = geen verwarming en heet water. Doei warmtepomp! Dan maar een hout- of petroleumkachel.
Met andere woorden: iedereen doet zijn best om de invoering van warmtepompen bij particulieren flink te dwarsbomen. Plannen afblazen, afbestellen en een petroleumkacheltje aanschaffen?
bericht De Telegraaf: Kabinet wil bij jou thuis wasmachine uitzetten: ‘Nare smaak van in mijn mond’
Loont verduurzamen?
Voor Jan-de-particulier-met-een-koopwoning niet, aldus een zojuist uitgekomen rapport “Woonlastenneutraal koopwoningen verduurzamen” uitgegeven door het Planbureau voor de Leefomgeving. Die zit: als je puur op de pegels let heeft het geen zin om geld te steken in verduurzaming. Het verdient zich nauwelijks terug, en helemaal niet meer als je na 2030 nog slechts een hondenfooi krijgt voor je aan het net teruggeleverde zonnestroom (houd er ff rekening mee: 70% van wat jouw panelen produceren gaat hupsakee, terug het net in).
Dat is een harde conclusie van de auteurs van het rapport. Gezinnen die veel energie verbruiken zouden nèt uitkomen, alleenstaanden en partner-samenwonenden niet. De kosten zijn behoorlijk en de besparingen zijn te laag om een redelijke terugverdientijd te hebben. En dan gaat het nog slechts om verduurzaming tot het niveau wat we kennen als B-energielabel. Naar energie-nul gaan betaalt zich helemaal nooit niet terug, aldus de strekking van het rapport.
bron: Schilder, F., & M. van der Staak (2020), Woonlastenneutraal koopwoningen verduurzamen: verkenning van de effecten van beleids- en financieringsinstrumenten, Den Haag: Planbureau voor de Leefomgeving.
Commentaar:
OK, we zitten als samenleving diep, diep in de puree. Klimaatverandering wordt veroorzaakt door ongebreideld uitstoten van CO2 in de atmosfeer. Bij huishoudens komt de helft van de CO2 uitstoot door verwarming. Die component moet weg. Een van de maatregelen is van het gas af gaan, maar daarvoor moet je woningen isoleren, met name oude woningen: dak, muren, ramen, vloeren. Daar is gewoon geen ontkomen aan. Die werkzaamheden kosten heel veel investeringen. Waar haal je als samenleving dat geld vandaan? Als particulier kan je alleen maar geld overhevelen van consumptie naar investering. Maar kunnen we of willen we dat? In het PBL rapport wordt met name gewezen op torenhoge hypotheeklasten van jonge gezinnen. Die hebben het geld dus gewoon niet. Voor hen is het een dagelijkse uitdaging om het financiēle hoofd boven water te houden. Sommige ouderen hebben wel geld maar ze zien een korte investeringshorizon en willen daardoor veel sneller terugverdienen dan realistisch is. Blijft een vrij kleine groep over van mensen die je kan proberen te overtuigen om te verduurzamen. Vind jij het leuk om in plaats van leuke spannende dingen te kopen zoiets saais te doen als het laten volschuimen van de spouw van je woning?
Nu legt het PBL rapport puur de lat bij besparing. Verduurzaming moet zich altijd “terugverdienen”, en wel liefst zo snel mogelijk. Dat is eigenlijk niet te verteren. Consumptieve uitgaven hoeven zich nooit terug te verdienen. Verdient jouw zomervakantie zich terug? Welnee, maar toch heeft die zomervakantie iets aan jouw leven toegevoegd waardoor je best tevreden bent over de uitgaven die je ervoor hebt gedaan. Zo is het ook met verduurzaming. Een mooi voorbeeld is het overgaan van koken op gas naar inductiekoken. De uitgaven zijn behoorlijk: zeg 1.000 euro voor de inductieplaat en 500 euro kosten voor de electricien die de boel aansluit. Verdient zich dat ooit terug? Never ever nooit niet, zou ik zeggen.
Toch maakte ons huishouden twee jaar geleden de overstap naar inductiekoken. Dat kostte inderdaad een smak, maar we zijn al twee jaar lang uiterst tevreden met dit stukje verduurzaming. Want: de keuken blijft stukken schoner zonder hete verbrandingsgassen, de pannen blijven schoon, de pangrepen worden niet meer zo heet dat je eraan kan branden, geen vlam in de pan, en de afzuigkap hoeft stukken minder hard te werken. Schoonmaken is een lachertje: lapje erover, klaar! Met andere woorden: comfort. We gaan echt niet terug naar koken op gas omdat het financieel onverantwoordelijk zou zijn om te investeren in inductiekoken. We zouden wel gek zijn! Leve verduurzaming!